Historia

…”Koniki polskie są… jedyną… rodzimą…, prymitywną… rasą… koni wywodzą…cą… się™ bezpoś›rednio od dzikich tarpanów.

Dzikie konie zwane tarpanami jeszcze w XVIII wieku można był‚o spotkać‡ na lesistych terenach Polski, Litwy i Prus. Opisywane był‚y przez dawnych kronikarzy i podróżników w ksiꅿkach i dokumentach, którzy podkreś›lają…c ich leś›ne bytowanie nazywali je po ł‚acinie Equii silvestris (konie leś›ne). Jednakże w lesie chronił‚y się™ gł‚ównie przed ludźmi, natomiast pasł‚y się™ najczą™ś›ciej na otwartych terenach, takich jak polany, pola, ł‚ą…ki czy nieużytki. W stanie dzikim tarpany przetrwał‚y najdł‚użej w okolicach Puszczy Białowieskiej, mniej wią™cej do 1780 roku, kiedy ostatecznie je odłowiono i przekazano do zwierzyńca hrabiów Zamojskich w miejscowoś›ci Zwierzyniec k. Bił‚goraja. Około 1806 roku wył‚apano je ze zwierzyń„ca i rozdano okolicznym chł‚opom. Tym samym można przyjąć‡, że w ten sposób dokonał‚ się™ ostatni akt udomowienia dzikich koni na terenie Polski.

Pierwsze badania przeprowadzone 100 lat później (w 1914 roku) przez Jana Grabowskiego i Stanisł‚awa Schucha dowiodł‚y, że w okolicach Bił‚goraja przetrwał‚y prymitywne koniki przypominają…ce w dużym stopniu dawne dzikie tarpany. Byś‚y to nieduże koniki, o wzroś›cie ok. 110-130 cm, najczꙶ›ciej maś›ci myszatej z charakterystyczną… ciemną… pręgą… wzdłuż grzbietu i niekiedy prę™gowaniem na koś„czynach. Koń„mi tymi, w drugiej poł‚owie lat dwudziestych, zainteresował‚ się™ Tadeusz Vetulani, późniejszy profesor Uniwersytetu Poznań„skiego. Jemu to gł‚ównie zawdzię™czamy wprowadzenie na trwałe nazwy “konik polski” do literatury hipologicznej. Prof. T. Vetulani wysunął‚ ciekawą… hipotezą™, że spoś›ród tarpanów żyją…cych na stepach wschodniej Europy, wyodrą™bnił‚a się™ odmiana leś›na, która jeszcze w poł‚owie XVIII wieku bytował‚a na terenach Polski, Litwy i Prus. Od tej leś›nej odmiany miał‚y pochodzić‡ koniki polskie. Hipoteza Prof. T. Vetulaniego znalazł‚a wielu zwolenników, ale również i przeciwników, którzy mieli odmienne zdanie.

Pierwsze próby zorganizowanej hodowli koni prymitywnych w Polsce, nazwanych konikami polskimi, podję™te został‚y w 1923 roku w Pań„stwowej Stadninie Koni w Janowie Podlaskim i w 1928 roku w Folwarku Dworzyszcze, należą…cym do Liceum Krzemienieckiego. W 1936 roku, z inicjatywy Profesora T. Vetulaniego, zał‚ożony został‚ rezerwat koników w Biał‚owieży, którego celem byś‚o dokonanie regeneracji tarpana leś›nego, drogą… naturalnej selekcji w pół‚dzikich warunkach bytowania w Puszczy. Przed drugą… wojną… ś›wiatową… w 1938 roku na terenie Wileń„szczyzny, uruchomiono trzy stadniny, w których ulokowano najlepszy materiał‚ klaczy i ogierów, jaki na tym terenie zebrano. Niestety materiał‚ hodowlany z tych stadnin cał‚kowicie zaginął‚ w czasie wojny. W okresie okupacji zał‚ożono pięć‡ stadnin koni prymitywnych: w Deraźnem na Woł‚yniu, w Żuce w woj. Tarnopolskim, w Wacyniu pod Radomiem oraz Felinie i Puł‚awach w woj. lubelskim. Wię™kszoś›ć‡ koników zaginąęła bezpowrotnie w czasie dział‚ań„ wojennych i ewakuacji w gł‚ą…b Niemiec.

Odbudową™ hodowli koników polskich po wojnie zaczę™to z nielicznym materiał‚em jaki ocalał‚: 15 koników z rezerwatu białowieskiego, 14 ze stadniny w Puł‚awach (PINGW), 7 ze stadniny w Deraźnem i pojedyncze sztuki u prywatnych hodowców. Ocalał‚a grupka koników (poza grupą… biał‚owieską…) począ…tkowo dosyć‡ czę™sto zmieniał‚a miejsce pobytu, przebywają…c m.in. w Kochcicach, Grodźcu śšlą…skim, Puł‚awach, Rabie Wyżnej. Dopiero uruchomienie pod koniec 1949 roku stadniny w Popielnie pozwolił‚o na zgromadzenie tego cennego materiał‚u w jednym miejscu. Po ś›mierci Prof. T. Vetulaniego w 1952 roku, także znaczna czę™ść‡ koników z Biał‚owieży trafił‚a do Popielna, które w owym czasie stał‚o się™ gł‚ównym centrum hodowlanym konika polskiego. W 1955 roku stadniną™ w Popielnie przej곂a Polska Akademia Nauk. W tym też roku w Popielnie podję™to przerwany eksperyment Prof. T. Vetulaniego i rozpoczę™to, obok tradycyjnej hodowli stajennej, hodowlę rezerwatową…. Poza oś›rodkiem w Popielnie, w latach pięć‡dziesią…tych i na począ…tku lat sześ›ć‡dziesią…tych, powstał‚y niewielkie stadniny, w których także zaczę™to hodować‡ koniki, m.in. w Łozdaju k. Ką™trzyna, Stubnie, Jeżewicach (Zakł‚ad Doś›wiadczalny PAN), RZD Zł‚otniki k. Poznania. Wię™kszośćą‡ z nich w niedł‚ugim czasie uległ‚a likwidacji lub ograniczeniu hodowli, ale materiał‚ hodowlany nie przepadł‚ i wykorzystany został‚ przy tworzeniu oś›rodków, które przetrwał‚y do chwili obecnej. W 1970 roku przy PSK Racot, w gospodarstwie Kobylniki utworzono oddział‚ koników polskich. W wyniku zmian organizacyjnych w 1995 roku oddział‚ ten przejęł Poznań„ska Hodowla Roś›lin Tulce – Stacja Nasienna Kobylniki. Kolejne oś›rodki hodowli konika polskiego powstał‚y w nastę™pujących latach: 1979 r. – w SK Dobrzyniewo, 1983 r. – w SO Sieraków, 1987 r. – w KPGR Manieczki. Wymienione oś›rodki wraz z Popielnem zaliczane był‚y do oś›rodków hodowli zachowawczej konika polskiego. Niezależnie od rozwoju tradycyjnej hodowli koników w warunkach stajennych, rozwin곂a się™ także ich hodowla rezerwatowa. Do hodowli popielniał„skiej i pokazowej grupy biał‚owieskiej, doł‚ą…czył‚y niewielkie rezerwaty, tzw. ostoje konika polskiego. W 1982 roku taką… ostoją™ założono w Zwierzyń„cu (Roztoczań„ski Park Narodowy), historycznym miejscu przebywania ostatnich tarpanów, a w 1990 r. w Zielonym Ostrowie (rezerwat Siedem Wysp) k. Wą™gorzewa. Pomyś›lnie rozwin곂a się™ również hodowla konika polskiego w terenie, w tzw. chowie masowym. W latach sześ›ć‡dziesią…tych i siedemdziesiątych powstał‚y terenowe oś›rodki hodowlane, m.in. w powiatach: Grójec, Busko i Lubaczów. Niestety w latach osiemdziesią…tych hodowla tam prowadzona niemalże całkowicie upadł‚a, a materiał‚ hodowlany w wię™kszoś›ci przepadł bezpowrotnie. Obecnie najwię™ksze skupiska hodowli prywatnej znajdują… się™ na terenie Wielkopolski, w Zielonogórskim i na Mazurach.

Nieliczny materiał‚ hodowlany jaki ocalał‚ po II wojnie i który posł‚użył‚ do odbudowy populacji koników polskich w wię™kszoś›ci był bez pochodzenia lub o bardzo pł‚ytkich rodowodach. Dopiero nadzór hodowlany ówczesnego Centralnego Zarzą…du Hodowli Koni, a później Polskiej Akademii Nauk i Polskiego Zwią…zku Hodowców Koni, umożliwił‚ wprowadzenie rodowodów i ewidencjonowanie wartoś›ci hodowlanej koników polskich. W 1955 roku Instytut Zootechniki w Krakowie wydał‚ Rejestr koników polskich, opracowany przez Erazma Brzeskiego. W rejestrze tym podano podstawowe dane o pochodzeniu, pokroju i użytkowoś›ci 54 klaczy i 11 ogierów. Był‚ on wstę™pem do wydanej 7 lat później (w 1962 roku) Księ™gi stadnej koników polskich, która w odstę™pach 4 -5 letnich ukazuje się™ w formie drukowanej do chwili obecnej. Konsekwentne przestrzeganie zasad wpisu koni do ksią…g sprawił‚o, że istnieją…ce luki rodowodowe schodzą… do coraz to niższych kratek rodowodowych i obecnie niektóre koniki są… 10-12 generacją… tych, które przed wojną… zapoczą…tkował‚y hodowlę™. Prowadzenie ksiąg hodowlanych umożliwił‚o dokonanie genealogicznego opracowania tej rasy i wydania pierwszej edycji Tablic genealogicznych koników polskich, które ukazały się™ w 1975 roku. Zgodnie z aktualnie obowią…zują…cymi zasadami wpisu koni do ksią…g, ksiągi stadne koników polskich od 1984 roku są… księ™gami zamknię™tymi, co oznacza, że ich hodowla prowadzona jest w czystoś›ci i jakikolwiek dolew obcej krwi (obcej rasy) jest niemożliwy”…

 

Opracował‚: prof. Zbigniew Jaworski
Stacja Badawcza Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierzą…t Polskiej Akademii Nauk w Popielnie

 

  • Mapa strony

  • Lokalizacja


  • Hodowla Konika Polskiego

    Sawa 32
    Raciechowice
    woj. małopolskie

    Tel.: +48 609 468 862
    Tel.: +48 609 521 034

    E-mail: info@konikpolski.eu
  • O nas

    Hodowlą… koni byliśmy zainteresowani już od wielu lat ale dopiero 2003 r postanowiliś›my utworzyć‡ w naszym gospodarstwie stadninie konika polskiego wynikał‚o to z tego iż posiadaliś›my dużą… nie wykorzystaną… przestrzeń„ ok. 5 ha oraz to że są… to zwierzę™ta o bardzo ł‚agodnym i sympatycznym usposobieniu.